Zamek Karpniki (Fishbach)

Historia zamku w Karpnikach

Początki dzisiejszego zamku w Karpnikach, znanego niegdyś jako Fischbach, są nierozerwalnie splecione z losami zamku Sokolec, który dumnie wznosił się u stóp Krzyżnej Góry. Choć trudno w to uwierzyć, patrząc na dzisiejszą bryłę, pierwsza warownia stanęła w tym miejscu najprawdopodobniej już w XIV wieku. Zamek Fishbach wzniósł prawdopodobnie Henryk Czirn. Co ciekawe, kroniki jako pierwszego gospodarza wymieniają Kunze Predla, jednak to po przejęciu majątku przez Hansa Schoffa, zwanego Gotschem, nastały czasy stabilizacji. Potężny ród Schaffgotschów władał tymi dobrami przez ponad dwa stulecia, aż do 1580 roku.

Kolejny rozdział w historii obiektu otworzył Christoph Friedrich von Kanitz. Dzięki jego ambicjom zawdzięczamy gruntowną, renesansową przebudowę zamku. Pamiątką po tamtych pracach jest zachowana do dziś inskrypcja z datą 1603, którą można dostrzec na portalu wejściowym. Co prawda w XVIII wieku zamek na kilkadziesiąt lat powrócił w ręce Schaffgotschów, ale później jego losy stały się dość burzliwe – przez pewien czas funkcjonował jako dobro królewskie państwa pruskiego, by ostatecznie trafić pod zarząd cystersów z Krzeszowa.

Końcówka XVIII wieku to czas wyjątkowo częstych zmian właścicieli. Najpierw, do 1787 roku, gospodarzami byli hrabia Fryderyk Wilhelm von Reden i jego rodzina, później majątek przejął pruski minister, hrabia von Hoym, a po nim Kasper Konrad von Zedlitz. Prawdziwy przełom nastąpił jednak dopiero w 1822 roku. Wówczas to zamek Karpniki kupił książę pruski Wilhelm Hohenzollern, brat króla Fryderyka Wilhelma III. Nadał on rezydencji ten wyjątkowy, romantyczny sznyt, przebudowując ją w duchu neogotyku i otaczając malowniczym parkiem krajobrazowym. Hohenzollernowie cieszyli się tym miejscem niemal do końca XIX wieku, kiedy to posiadłość przeszła na własność wielkich książąt Hesji.

W XIX wieku w Karpnikach gościli między innymi członkowie rodziny królewskiej Prus, w tym wielokrotnie król Fryderyk Wilhelm III, a także późniejszy car Rosji Mikołaj I.

Zagadki architektury

Twórca renesansowej przebudowy wciąż pozostaje owiana tajemnicą. Wiemy jedynie, że to w tamtym okresie zamek w Karpnikach zyskał formę czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem i systemem fos. Niestety, upływ czasu sprawił, że pierwotny, stricte średniowieczny wygląd warowni jest dziś praktycznie niemożliwy do odtworzenia.

Z kolei XIX-wieczna modernizacja postawiła na efektowną zmianę elewacji oraz dobudowanie charakterystycznej wieży. Co istotne, mimo tych zmian, zachowano dawny układ pomieszczeń. Przez dziesięciolecia historycy sztuki spierali się o to, kto stał za projektem tych przeobrażeń. Najczęściej wskazywano na wielkiego Karla Friedricha Schinkla lub jego zdolnego ucznia, Augusta Stülera. Trzeba jednak uczciwie przyznać, że najnowsze ustalenia badaczy każą podchodzić do tych nazwisk z dużą rezerwą, ponieważ nie znaleziono dotąd dokumentów, które jednoznacznie potwierdziłyby ich autorstwo.