Pałac Randowshof w Boguszycach (Rzędów)

Historia pałacu w Boguszycach-Rzędowie

Obiekt, wzniesiony w drugiej połowie XIX wieku na planie litery C, o powierzchni 590 m², stanowi część zespołu pałacowego, w skład którego wchodzi także park.

Najwcześniejsza wzmianka o Boguszycach pochodzi z 1288 r. Miejscowość, wymieniona z nazwy Boguschitz, miała status wsi lokowanej na prawie niemieckim, którą w tym samym roku książę Henryk IV Probus przekazał w darze kościołowi Św. Krzyża we Wrocławiu. W 1318 r. we wsi znajdował się kościół filialny, który w 1376 r. wzmiankowany był jako parafialny.

Pierwsza informacja o dobrach szlacheckich w Boguszycach pochodzi dopiero z 1617 r. Właścicielami majątku była w tym czasie rodzina von Lindenowsky. Około 1620 r. majątkiem władał Hans von Gaffron, a w 1641 r. Joachim Werzel von Bees. W 1694 r. jako właściciel dóbr w Boguszycach wymieniony jest Christian Eichelberg, a po nim, jeszcze w tym samym roku, Georg von Randow. Potomkowie Georga, jako dziedziczni właściciele posiadłości, wymieniani byli w następującej kolejności: w 1780 r. Leopold, w 1845 r. Konrad, w 1864 r. Ida von Richthofen z domu Randow, w 1876 r. nieznany z imienia hrabia Richthofen, spokrewniony z rodziną von Randow. W 1898 r. posiadłość była współwłasnością sióstr Idy i Anny. W tym też czasie zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem wydzierżawiono rodzinie von Wedell ze wsi Bystre.

Na początku XX w. Ida von Randow stała się wyłączną właścicielką dóbr, a jej siostra Anna von Prittwitz z Oleśnicy zajmowała się ich zarządzaniem. Po śmierci Idy, około 1920 r., Anna odziedziczyła majątek w całości i wkrótce oddała go w zarząd i dzierżawę rotmistrzowi Waldemarowi von Randow. Ten około 1930 r. stał się właścicielem posiadłości, którą władał do 1945 r.

Własność ziemska rodziny von Randow z Rzędowa była znacznych rozmiarów. W 1876 r. obejmowała 742 ha ziemi, a w 1898 r. powiększono ją do 882 ha. W tej liczbie folwark w Boguszycach-Rzędowie zajmował 3,3 ha, ogrody i park blisko 7 ha. Historia położonej około 2 km od Boguszyc kolonii Rzędów, na której terenie znajduje się zespół pałacowy, jest znacznie późniejsza od macierzystej wsi. Kolonia Rzędów powstała prawdopodobnie w 1. ćwierci XIX w. Jej początki wiążą się, jak przypuszczamy, z założeniem na dziewiczych terenach w pobliżu Boguszyc młyna pańskiego, poruszanego wodami potoku Boguszyckiego. Na planie z 1825 r. (tzw. Urmestischblatt) kolonię przy młynie oznaczono nazwą Bogschützer Mühle. Była to niewielka osada zagospodarowana kilkoma zabudowaniami wokół młyna wodnego. W 1845 r. ta sama osada, przy nieco już rozbudowanym folwarku hodowlanym, wymieniona jest po raz pierwszy jako Randowshof. Z datą około 1850 r. oraz z osobą Konrada von Randow jako fundatora należy wiązać wzniesienie na terenie majdanu rodowej siedziby i założenie parku w Rzędowie.

Lokalizacja pałacu

Pałac położony jest pomiędzy folwarkiem od północy i północnego zachodu a parkiem od południa. Zespół ten znajduje się pośrodku siedliska kolonii, przy drodze prowadzącej z Oleśnicy do wsi Boguszyce, w odległości około 3 km na północny wschód od miasta i około 1,5 km na południe od Boguszyc.

Folwark składa się z zabudowań gospodarczych, z których najstarszymi są spichlerz (ok. 1860 r.), obora (ok. 1870 r.) i chlewnia (4. ćwierć XIX w.). Pozostałe zabudowania to dawne oficyny gospodarcze, adaptowane obecnie do celów mieszkalnych lub gospodarczych, a także wzniesione po 1945 r. baraki i pawilony gospodarcze, które kolidują z historyczną zabudową zespołu. Budynki folwarczne tworzą czworoboczny podwórzec, od którego pałac oddzielają pojedyncze nasadzenia starych lip. Pośrodku majdanu zainstalowano metalowe, nieestetyczne silosy.

Przy pałacu, na południe i południowy zachód od jego bryły, założono niewielki park o swobodnym układzie, z drzewostanem w większości liściastym, którego pojedyncze egzemplarze pochodzą z 3. ćwierci XIX w. Założenie parkowe ma kształt trójkąta – jego południową granicę wyznacza szosa prowadząca do Oleśnicy. We wschodniej części parku, naprzeciwko pałacu, około 1980 r. wzniesiono prowizoryczny, parterowy pawilon mieszkalny. Ogrodzenie parku od strony południowej jest betonowe, w pozostałych częściach – z siatki metalowej. Odrębną siatką wygrodzono także teren wokół pałacu.

Konstrukcja

Ściany konstrukcyjne i działowe są murowane z cegły na zaprawie wapiennej i wapienno-cementowej, tynkowane. W sali reprezentacyjnej zachowały się ślady pierwotnej boazerii drewnianej.

Wystrój elewacji wykonano w tynku; gzymsy działowe i koronujące są profilowane z cegły i tynkowane. Podesty balkonów, zdobiących elewację południową i wschodnią, są murowane z cegły, otynkowane i podparte konsolami.