Profil

Na skraju Milicza, nad malowniczym, sztucznym kanałem, rozciąga się rozległy, 48-hektarowy park w stylu angielskim. Jego największą ozdobą jest imponujący klasycystyczny pałac, który powstał pod koniec XVIII wieku jako nowa rezydencja dla rodu von Maltzanów – ówczesnych właścicieli tych dóbr.

Krótka historia Milicza

Gród milicki, wzmiankowany po raz pierwszy w 1336 roku, należał do kapituły katedralnej we Wrocławiu już przed 1115 rokiem. W XIII wieku znajdowała się tutaj kasztelania, a w kolejnym stuleciu wzniesiono zamek gotycki, który w 1358 roku został wykupiony przez Konrada, księcia oleśnickiego. W 1492 roku zamek wraz z miastem przeszedł jako lenno do Korony Czeskiej, a król Czech i Węgier, Władysław Jagiellończyk, ofiarował go swojemu dworzaninowi, Zygmuntowi von Kurzbach.

W rękach tej rodziny pozostawał przez około 100 lat, aż w 1590 roku na drodze dziedziczenia przeszedł na hrabiów von Maltzan. Pierwszym właścicielem z tej rodziny został Joachim von Maltzan, hrabia Wartenberg und Penzlin, który na mocy testamentu Henryka II von Kurzbach, dziada jego żony Ewy z domu von Lobkowitz, został ustanowiony spadkobiercą majątku (co potwierdził cesarz Rudolf II 18 marca 1595 roku). Milicz stanowił pierwsze wolne państwo stanowe z prawem fideikomisu, ustanowione przez Joachima Karola w 1798 roku. W jego skład wchodziło 17 majątków, a sam majątek milicki liczył około 500 hektarów ziemi. Rodzina von Maltzan władała tymi dobrami aż do 1945 roku.

Po pożarze zamku w 1797 roku, w 1799 roku Joachim Andrzej II von Maltzan wzniósł nieopodal ruin zamku klasycystyczny pałac, prawdopodobnie według projektu Karla Georga Geisslera, który był także autorem obu oficyn i przypuszczalnie projektu ogrodu. Rezydencja została rozbudowana przed 1909 rokiem. Od frontu pałac posiadał podjazd, a jego elewacja południowa poprzez wielki salon łączyła się z główną aleją parkową. Aleja ta, podkreślona kanałem wodnym, stanowiła główną oś założenia, nawiązując do rozwiązań stosowanych we francuskiej architekturze krajobrazu. Oś zamykały dwie bramy: łuk triumfalny zaprojektowany przez L. Schatzela oraz tzw. Czarna Brama. Droga ta nosiła nazwę Drogi Zwycięzców. Z czasem park przekształcono w krajobrazowy w stylu angielskim, a następnie w romantyczny o sielskim charakterze. Pałac należy dziś do najlepiej zachowanych klasycystycznych rezydencji na Śląsku.

Opis pałacu w Miliczu

Projektant obiektu, Karol Geissler, wzorował się na słynnych cesarskich rezydencjach w Poczdamie – Sanssouci i Neues Palais. Jednym z najbardziej niezwykłych elementów pałacu jest dziedziniec herbowy w południowym skrzydle, gdzie wmurowano autentyczne, XV-wieczne kamienne detale pochodzące ze starego, średniowiecznego zamku Maltzanów. Do dziś we wnętrzach zachował się częściowy wystrój, w tym wyposażenie okazałej sali balowej oraz kilku sąsiadujących z nią pomieszczeń.

Od 1963 roku w odrestaurowanym pałacu swoją siedzibę ma Zespół Szkół Leśnych.

Konstrukcja pałacu

Budynek składa się z dwóch części. Część główna, wzniesiona na wydłużonym, prostokątnym rzucie, urozmaicona jest licznymi ryzalitami i aneksami. Układ wnętrz jest półtoratraktowy – od północy znajduje się trakt korytarzowy, który w części centralnej rozszerza się, mieszcząc sień oraz dwie klatki schodowe. Flankują one dwa prostokątne aneksy, wysunięte na trzy osie okienne. Pomieszczenia w trakcie południowym mają układ amfiladowy, z centralnie położonym wielkim owalnym salonem jako dominantą. Na obu krańcach pałacu, od południa, wysunięto trójboczne ryzality, w których mieszczą się ośmioboczne aneksy. Aneks zachodni łączy się za pomocą wąskiego łącznika z drugim, późniejszym skrzydłem pałacu. W narożniku między obiema częściami umieszczono klatkę schodową o wachlarzowym biegu, wysuniętą ku północnemu wschodowi w postaci półkolistego ryzalitu.

To późniejsze skrzydło wzniesiono na rzucie wydłużonego prostokąta, z wirydarzem, na który otwierają się wielkie łukowe okna okalającego go korytarza. Od zewnątrz budynku znajdują się pojedyncze pomieszczenia, z których część (m.in. kuchnia pałacowa) posiada wewnętrzne połączenia. Od północy, na osi, umieszczono wejście do hallu z klatką schodową – obecnie zabudowane łącznikiem.

Układ drugiej kondygnacji w obu częściach pałacu jest niemal identyczny jak na parterze. We wschodniej części na pierwszym piętrze dodatkowo znajdują się jednobiegowe schody prowadzące na poddasze. W dobudowanym aneksie dwie zabiegowe, lustrzane klatki schodowe łączą pierwsze piętro z drugim. Budynek jest częściowo podpiwniczony (w partii dobudówki), a poddasze jest użytkowe.

Bryła

Obiekt składa się z dwóch części: wydłużonego, dwukondygnacyjnego pałacu głównego, nakrytego dachem dwuspadowym, oraz zwartej, również dwukondygnacyjnej bryły skrzydła bocznego z dachem mansardowym. Obie części połączone są narożnie łącznikiem. Bryłę pałacu urozmaicają centralnie umieszczone ryzality z kolumnowymi portykami – od strony ogrodu zwieńczone półkopułą z okrągłą latarnią – oraz liczne ryzality boczne. Ponadto oba narożniki akcentują aneksy zwieńczone kopułami. Bryła skrzydła bocznego, o odmiennej artykulacji ścian i pozbawiona dobudówek, jest podporządkowana dominującej bryle pałacu głównego.

Elewacje

Elewacja północna pałacu jest dwukondygnacyjna i dwudziestotrzyosiowa, o profilu urozmaiconym licznymi ryzalitami. Wszystkie otwory okienne i drzwiowe są prostokątne, ujęte w proste opaski; część z nich zwieńczono trójkątnymi naczółkami zdobionymi roślinnymi festonami. Parter elewacji, po obu stronach aż do aneksów flankujących portyk, jest boniowany wąskimi pasami i oddzielony od wyższych partii gzymsem kordonowym; pozostałe partie są gładkie.

Opis elewacji od strony zachodniej (od lewej):

Skrajny, prostokątny ryzalit trójosiowy, zwieńczony dachem trzyspadowym z oknem powiekowym.
Półkolisty ryzalit dwuosiowy, nakryty kopułką.
Nieco cofnięty, prostokątny ryzalit dwuosiowy.
Dwie osie okienne elewacji.
Dwukondygnacyjny ryzalit prostokątny, wysunięty na trzy osie okienne w stosunku do poprzedniej partii, a na dwie osie w stosunku do części centralnej elewacji. Od frontu posiada blendy okienne,

W okolicy warto również zwiedzić: