Agata Rosińska

Coraz trudniejsza sytuacja finansowa małych i średnich gospodarstw rolnych powoduje, że rolnicy wprowadzają do swojej oferty agroturystykę. Oznacza to zmianę sposobu zarządzania gospodarstwem. Osoby decydujące się na jego przekształcenie powinny liczyć się z częściowym wyłączeniem ziemi z rolniczego użytkowania. Muszą bowiem powstać parkingi dla samochodów, place zabaw dla dzieci oraz miejsca, gdzie można bezpiecznie rozpalić ognisko, przy którym wieczorami bawią się goście.

Miód z własnej pasieki

Rolnik, który podejmuje decyzję o utworzeniu gospodarstwa agroturystycznego, nie powinien zwiększać skali produkcji, lecz dostosować ją do nowych zadań. W praktyce oznacza to ograniczenie automatyzacji i mechanizacji produkcji. Zamiast tego, pragnąc zachęcić turystów do odwiedzenia swego gospodarstwa, musi w taki sposób tę produkcję zorganizować, żeby jego wyroby, np. żywnościowe, były atrakcyjne dla turystów.

Prowadzenie gospodarstwa agroturystycznego jest okazją do sprzedaży wytwarzanych przez siebie produktów i usług. Dotyczy to przede wszystkim wyrobów wytwarzanych w małych partiach, którymi nie są zainteresowane wielkie firmy wytwórcze oraz handlowcy z supermarketów. Produkowane na niewielką skalę artykuły, np. miód, sery, pieczywo, wędliny pozwalają zapewnić producentom środki do życia. Dodatkową zachętą do zakupu produktów pochodzących z gospodarstwa agroturystycznego jest nie tylko możliwość ich degustacji podczas pobytu, ale także fakt, że osoby prowadzące taką działalność umiarkowanie używają środków ochrony roślin i nawozów. W takim gospodarstwie produkcja jest nastawiona na jakość, a nie ilość. Różnicę zaś pokrywają opłaty za pobyt, pobierane od turystów.

Turystyczne atrakcje

Zakładając gospodarstwo agroturystyczne, warto pamiętać, że turyści, wybierając miejsce do odpoczynku, biorą pod uwagę nie tylko samo gospodarstwo rolne świadczące tego typu usługi, lecz także ukształtowanie powierzchni najbliższej okolicy (np. tereny dzikiej natury i pustkowia), pejzaż wynikający z działalności produkcyjnej człowieka, czystość powietrza, wód, zapachów, natężenia hałasu itp.

Na atrakcyjność gospodarstwa agroturystycznego mają także wpływ szczególnie korzystne warunki dla łowiectwa, wędkarstwa, narciarstwa, wędrówek terenowych. Większym zainteresowaniem cieszą się tereny, gdzie osoby przyjeżdżające na odpoczynek mogą dodatkowo zapoznać się z kulturowym dziedzictwem materialnym (np. historyczne budynki, zabytki w małych miasteczkach, wiejskie dworki itp.).

Przygotowując się do przekształcenia gospodarstwa rolnego w agroturystyczne, warto także zastanowić się, w jaki sposób można wykorzystać dziedzictwo etniczne. Zwyczaje związane ze świętami religijnymi, miejscowymi obrzędami czy legendami powodują, że niektóre regiony kraju przez kilka dni w roku przeżywają oblężenie turystów.

Oczywiście, nigdzie nikt sam nie przyjedzie. W agroturystyce, podobnie jak w każdej dziedzinie gospodarki, konieczna jest efektywna, profesjonalna działalność promocyjna i handlowa oraz właściwe zarządzanie. Co prawda walorów przyrodniczych i kulturowych nie da się stworzyć od nowa, ale można je ulepszyć. Dodatkowo specjaliści od reklamy mogą przekonać turystów, że są miejsca w kraju, które należy zaliczyć. Miejsce takie nosi nazwę turystycznej ikony. To np. szczególnie piękny krajobraz, który ma służyć jako magnes przyciągający turystów, bowiem każdy może go zobaczyć. Cała promocja turystyki danego regionu nastawiona jest na wywołanie potrzeby obejrzenia owej ikony. W Polsce za tego typu miejsca uchodzą m.in. przełom Dunajca, Tatry, Bieszczady i Roztocze.

Warto także wiedzieć, że gospodarstwo agroturystyczne powinno znajdować się na terenie o małym zaludnieniu. Eksperci uznają, że gęstość zaludnienia na l km˛ użytków rolnych powinna być niższa niż 80 osób, udział gospodarstw indywidualnych wynosić powyżej 60 proc. powierzchni użytków rolnych, udział łąk i pastwisk w powierzchni użytków rolnych przekraczać 30 proc. areału gminy, udział lasów w całkowitej powierzchni gminy: od 30 do 60 proc., wód – przynajmniej 5 proc., zaś udział osób utrzymujących się ze źródeł pozarolniczych − poniżej 60 proc. ogółu mieszkańców.

W Polsce takie warunki spełnia 1369 gmin, które zajmują łącznie 208 tys. km˛, czyli 66 proc. powierzchni kraju i liczą 8,7 mln osób, czyli 22 proc. ludności. Gminy agroturystyczne nie tworzą zwartych regionów, lecz są rozrzucone po całej Polsce. Najwięcej takich gmin posiadają: rejon podlasko-mazurski, całe Pomorze, ziemia lubuska, północne części Wielkopolski, Karpaty, Sudety oraz Roztocze.

Brak definicji

Pojęcie „agroturystyka” w rozumieniu podatkowym nie występuje. Nie jest też zdefiniowane przez żadną ustawę. Wymagania prawne w turystyce reguluje wiele ustaw, które narzucają nam różne obowiązki, między innymi takie jak:

› zgłaszanie nowego rodzaju działalności gospodarczej w świetle przepisów o działalności gospodarczej;

› rozliczanie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu dochodów osiąganych z turystyki;

› zmianę sposobu obliczania i opłacania podatku od nieruchomości, związanego ze zmianą przeznaczenia pomieszczeń lub gruntów na cele turystyczne;

› konieczność rozliczania podatku od towarów i usług w przypadku prowadzenia działalności w większym wymiarze;

› obowiązki w zakresie ubezpieczenia społecznego związanego z podejmowaniem działalności gospodarczej na własny rachunek (KRUS, ZUS) oraz zatrudnianiem innych osób;

› inne obowiązki administracyjne wynikające z ustawy o usługach turystycznych oraz innych ustaw szczególnych, takich jak: ustawy sanitarne (wynajmowanie pokoi, wydawanie posiłków), przeciwpożarowe, budowlane, ochrony środowiska, wpis do ewidencji innych obiektów hotelarskich w gminie.

Oczywiście, nie wszystkie wymagania prawne dotyczą każdej osoby, która podejmuje działalność turystyczną. Należy dopasować swoją sytuację do jednej z wielu możliwości stwarzanych przez przepisy. Każdy ma prawo wybrać sobie taką formę działania, jaka jest dla niego najkorzystniejsza. Najmniej obowiązków w zakresie podatkowym mają niektórzy rolnicy wynajmujący pokoje gościom. Taką działalność nazywamy powszechnie agroturystyką. W naszym rozumieniu agroturystyka to małe, rodzinne przedsiębiorstwo świadczące usługi turystyczne dla niewielkiej liczby turystów, pozwalające w pełni wykorzystać posiadane zasoby i wytworzoną produkcję rolniczą, a dzięki niemu uzyskujące dodatkowe dochody. Od charakteru gospodarstwa oraz rozmiaru prowadzonej działalności zależy dokumentacja księgowo-podatkowa, jaką należy prowadzić, ponieważ według ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatek dochodowy ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich osób i wszelkiego rodzaju dochodów, chyba że zostały one zwolnione z takiego podatku na mocy szczególnych przepisów.

Takiemu szczególnemu zwolnieniu podlegają niektórzy rolnicy prowadzący działalność polegającą na wynajmowaniu pokoi wraz z wyżywieniem, rozumianą jako działalność agroturystyczna (więcej na ten temat w następnym numerze).

Jak założyć działalność

Agroturystyka to działalność gospodarcza, czyli mała firma, podlegająca zarówno różnym ustawom, jak i prawom rynku. Dla skutecznego prowadzenia interesów na rynku potrzebna jest ogólna koncepcja działania, czyli strategia firmy. Proces opracowywania strategii jest budowaniem długoterminowego planu, który pozwoli nam przewidzieć zarówno szanse, jak i zagrożenia oraz określić rentowność naszego przedsięwzięcia. Powodzenie w działalności gospodarczej zależy też w dużej mierze od czynników zewnętrznych, czyli od tych, które teraz istnieją na rynku, jaki od tych, które pojawią się w przyszłości.

Do takich czynników należą np.:

› popyt na rynku na nasze usługi,

› zmieniające się trendy wśród potencjalnych klientów,

› wysokość kosztów stałych i zmiennych w stosunku do dochodów,

› dostępność niskooprocentowanych kredytów,

› zakres wsparcia państwa,
›nowe uregulowania wynikające
z integracji z Unią Europejską.

Jednak powodzenie firmy zależy też w ogromnym stopniu od decyzji podejmowanych przez osoby zarządzające. Planować należy w sposób uporządkowany, w określonej kolejności, obejmując wszystkie ważne obszary naszej przyszłej działalności.

Gospodarstwa, w których decyzje były podejmowane na podstawie opinii wszystkich członków rodziny, prowadzą z powodzeniem działalność od wielu lat. Taki sposób zarządzania pomaga we wdrażaniu nowych pomysłów, ponieważ osoby uczestniczące w podejmowaniu decyzji czują się za nie odpowiedzialne i pomagają w ich urzeczywistnieniu. Jeżeli zaś proces decyzjny będzie pomijał osoby znaczące w rodzinie, to z dużym prawdopodobieństwem można przypuszczać, że będą one przeszkadzały w realizacji przyjętych planów.

Od czego zależy sukces?

Aby odnieść sukces w tej branży, warto z dystansem przyjrzeć się:

› własnej osobowości,

› nastawieniu pozostałych członków rodziny, z którymi będziemy współpracować przy prowadzeniu działalności,

› zasobom gospodarstwa,

› możliwościom finansowym,

› znajomości aktów prawnych dotyczących przyszłej działalności,

› wiedzy na temat prowadzenia takiej działalności.

Jeśli w 80 proc. nasza analiza będzie pozytywna, to mamy szansę odnieść
sukces. Agroturystyka to praca z ludźmi z różnych środowisk, o zróżnicowanym poziomie wykształcenia i w szerokim przedziale wiekowym. Aby praca dawała satysfakcję, wiedza i umiejętności powinny być bardzo szerokie. Profesjonalizm to klucz do sukcesu. Dla przykładu we Włoszech, zgodnie z podjętą ostatnio ustawą o agroturystyce, rolnik zamierzający rozpocząć działalność agroturystyczną musi przejść szkolenie organizowane na poziomie państwowym. Dzięki temu będzie świadomy korzyści i zagrożeń wynikających z planowanej przez siebie działalności.

Nastawienie tylko pozytywne

W kontaktach z ludźmi warto zdobyć umiejętność zachowania spokoju i opanowania w trudnych momentach, ale też nauczyć się otwartego i stanowczego, a równocześnie uprzejmego wyrażania własnych opinii i emocji, egzekwowania swoich praw oraz podejmowania decyzji. Od początku trzeba mieć pozytywne nastawienie do siebie i świata. Umieć jasno i bezpośrednio komunikować się z gośćmi, uprzejmie wyrażając własne potrzeby, życzenia i przekonania, ale w sposób respektujący uczucia, poglądy
i opinie drugiego człowieka. Gość musi być traktowany tak, jak sami chcielibyśmy być traktowani. Trudno jest słuchać nawet uczciwej krytyki, lecz właśnie dzięki niej możemy przygotować dobrą ofertę turystyczną, stosując podstawową zasadę, że w każdej krytyce tkwi ziarnko prawdy.

Jeśli przygotujemy ofertę zgodną z oczekiwaniami gości, to relacje między klientem-gościem a nami będą bardziej życzliwe. W profesjonalnie prowadzonej kwaterze rzadko kiedy zdarzają się roszczeniowe postawy gości, a wręcz przeciwnie – właściciele gospodarstw agroturystycznych obdarzani są szacunkiem.
W źle prowadzonej kwaterze zawsze pojawią się konflikty, narastała będzie atmosfera wzajemnej niechęci, a nawet agresji. Latami tłumiona niechęć do gości spowoduje frustrację i będziemy odreagowywać emocje wobec bliskich.

Gospodarz musi być w miarę dyspozycyjny, umieć pracować w zespole, łatwo nawiązywać kontakty, mieć zdolności negocjacyjne i organizacyjne.

 

Po pierwsze – elastyczność

Rozpoczynając działalność agroturystyczną, trzeba spodziewać się nieuchronnych zmian w życiu rodzinnym. Gdy przygotowujemy mieszkanie do przyjęcia turystów, rozpoczynamy działania reklamowe, umieszczając tablice informacyjne przy drodze – otwieramy swój dom dla obcych, którzy chcą się czuć w nim mile widziani, mieć swobodę w poruszaniu się po obiekcie.

Stopień tych zmian zależy od rodzaju oferowanych usług. Np. od tego, czy baza noclegowa zorganizowana jest w tym samym budynku, w którym mieszkamy, czy też w osobnym, przeznaczonym wyłącznie dla gości. Także od nastawienia pozostałych członków rodziny, z którymi będziemy współpracować.

Dobro rodziny zawsze stawiamy na pierwszym miejscu. Wszyscy jej członkowie powinni akceptować decyzję o podjęciu działalności agroturystycznej. Po otwarciu domu dla ludzi z zewnątrz i oferowaniu im usług noclegowo-żywieniowych każdy domownik staje się nie tylko małym przedsiębiorcą, ale też księgowym, przewodnikiem po okolicy, sprzątaczką, kucharką. Jeśli skala przedsięwzięcia ma być większa niż 12 pokoi, warto myśleć o zatrudnieniu pracowników.